برچسب ها بـ ‘سلوک’

دین پرستی و بت پرستی 1

چهار شنبه, 22 نوامبر, 2017

دین راهی است برای رسیدن به «خدا» و ابزاری است برای پاکسازی درون از رذایل نفسانی و دستیابی به یک زندگی مسالمت آمیز با خود،مردم و طبیعت.
خوبی دین در ان است که به ادمی راهکار می دهد،سلوک او را منظم می کند و نوعی انضباط شخصی به او ارزانی می دارد. بی گمان چنین چیزی می تواند بسیار سودمند باشد و همهٔ زندگی شخص دیندار را در چارچوبی دقیق، منسجم و منظم قرار دهد.
مشکل از آنجا آغاز می شود که دین قداست یابد و از درجهٔ «ابزار» به مرتبهٔ «هدف» بر کشیده شود. بی گمان به محض اینکه دین به هدف تبدیل شود، تمام سودمندیهای خود را از دست می دهد و بلکه به ضد خودش بدل میگردد. گفتنی است که این امر اختصاصی به دین ندارد و هر برنامه و راهکاری که به هدف تبدیل شود، شخص را از دستیابی به هدف اصلی خود بازمی دارد؛ برای نمونه توقف کردن در نسخهٔ پرشک مانع بهبودی یافتن می شود. به همین منوال، هر دین و مذهب و مکتب و مسلک و فرقه و مرامی اگر به هدف شخص تبدیل شود، او را به کلی از مقصد و مقصود خود دور می کند. همهٔ کسانی که دین خود را به هدف خود تبدیل کرده و در آن متوقف شده اند، ناخواسته به دام بت پرستی افتاده اند؛ چراکه هر چیزی که ما را از خداوند غافل کند، بت است، خواہ یک سنگ و چوب باشد، خواہ یک پیامبر و امام و خواہ یک مسلک و مذھب.

مقالات 98

یکشنبه, 25 ژوئن, 2017

عشق در عرفان 1

برگرفته از سایت گمگشته دل

عشق از عناصر عمده و اساسی بینش و حرکات عرفانی است. اما حقیقت عشق چیست؟ این سؤال را نمی توان پاسخ گفت، زیرا عشق مانند هستی، مفهومی دارد که اعراف الاشیاء است اما کنه و حقیقت آن در غایت خفاءاست، که :
هر چه گویم عشق را شرح و بیان                      چون به عشق آیم، خجل باشم از آن
گر چه تفسیر زبان روشنگر است                       لیک عشق بی زبان، روشن تر است
محی الدین ابن عربن درباره ی عشق که آن را دین و ایمان خود می داند، می گوید:
«هر کس که عشق را تعریف کند، آن را نشناخته و کسی که از جام آن جرعه ای نچشیده باشد، آن را نشناخته و کسی که گوید من از آن جام سیراب شدم آن را نشناخته که عشق شرابی است که کسی را سیراب نکند.»
به این معنی که تا تجربه ی شخصی در کار نباشد با حد و رسم منطقی قابل شناسایی نیست و در تجربه ی شخصی هم به یکبار قابل نیل نمی باشد، راه بی پایان آن هرگز برای انسان به انتها رسیدنی و عطش آن سیراب شدنی نیست.
عرفا عشق را در مسایل مهم جهان بینی و سلوک خویش مطر ح می کنند از جمله:
1. عشق در آفرینش جهان:
در حدیث قدسی معروف میان عرفا آمده که: داود علیه السلام علت و انگیزه ی آفرینش جهان را از حضرت حق سؤال می کند و چنین پاسخ می شنود که:
«کنت کنزأ مخفیأ فأحببت ان أعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف»
چنانکه در ضمن شرح رساله ی قیصری خواهد آمد، سراسر آفرینش، مظاهر و آینه های تجلی حق اند.
اساس آفرینش، جمال و زیبایی و عشق به جمال و زیبایی است، ذات حضرت حق، آن شاهد حجله ی غیب که پیش از آفرینش جهان، خود هم معشوق بود و هم عاشق، خواست تا جمال خویش آشکار سازد، آفرینش را آینه ی جمالش گردانید. پس اساس آفرینش و پیدایش جهان، عشق حق به جمال خویش و جلوه یجمال خویش است. در حقیقت، خدا یک معشوق است، معشوق خویشتن خویش، و معشوق همه ی آفرینش. آفرینش وسیله ی ظهور حق وزمینه ی معرفت و عشق خلق به آن معشوق حقیقی است.
عبدالرحمن جامی(898_817هـ) با بیانی گرم و زیبا در این باره چنین می گوید:
در آن خلوت که هستی بی نشان بود                                به کنج نیستی عالم نهان بود
وجودی بود از نقش دویی دور                                           ز گفتگوی مایی و تویی دور
«جمالی» مطلق از قید مظاهر                                         به نور خویشتن بر خویش ظاهر
دلارا شاهدی، درحجله ی غیب                                        مبرا ذات او از تهمت عیب
نه با آیینه رویش در میانه                                                نه زلفش را کشیده دست شانه
صبا از طره اش نگسسته تاری                                         ندیده چشمش از سرمه، غباری
نگشته با گلش همسایه سنبل                                        نبسته سبزه اش پیرایه ی گل
رخش ساده ز هر خطی و خالی                                        ندیده هیچ چشمی، زوخیالی
نوای دلبری با خویش می ساخت                                      قمار عاشقی با خویش می باخت
ولی زان جا که حکم خوبرویی است                                   زپرده خوبرو در تنگ خویی است
نکو رو تاب مستوری ندارد                                                 چو در بندی سر از روزن بر آرد
نظر کن لاله را درکوهساران                                               که چون خرم شود فصل بهاران
کند شق،شقه ی گل زیر خارا                                            جمال خود کند زان آشکارا
ترا چون معنئی درخاطر افتد                                               که در سلک معانی نادر افتد
نیاری از خیال آن گذشتن                                                   دهی بیرون ز گفتن یا نوشتن
چو هرجاهست حسن،اینش تقاضاست                                نخست این جنبش از«حسن» ازل خاست
برون زد خیمه ز اقلیم تقدّس                                               تجلّی کرد بر آفاق و انفس
ازو یک لمعه بر ملک وملک تافت                                          ملک سر گشته خود راچون فلک یافت
زهر آئینه ای، بنمود روئی                                                  به هر جا خاست، ازوی گفتگویی
همه سبوّحیان، سبوح گویان                                              شدند از بی خودی، سبوح جویان
ز غواصان این بحر فلک فلک                                                بر آمد غلغله: سبحان ذی الملک
ز ذرات جهان آئینه ها ساخت                                              ز روی خود به هر یک عکس انداخت
از این لمعه فروغی بر گل افتد                                             ز گل شوری به جان بلبل افتاد
رخ خود شمع زان آتش بر افروخت                                        به هر کاشانه صد پروانه را سوخت
از نورش تافت بر خورشید یک تاب                                        برون آورد نیلوفر سر از آب
ز رویش روی خود آراست لیلی                                           ز هر مویش ز مجنون خاست میلی
لب شیرین شکر ریز، بگشاد                                              دل پرویز برد و جان ز فرهاد
«جمال» اوست هر جا جلوه کرده                                        ز معشوقان عالم بسته پرده
سر از جیب مه کنعان برآورد                                               زلیخا را دمار از جان بر آورد
به هر پرده که بینی پردگی اوست                                       قضا جنبان هر دلبردگی اوست
به عشق اوست دل رازندگانی                                           به شوق اوست جان راکامرانی
دلی کان عاشق خوبان دلجوست                                        اگر داند، وگر نی، عاشق اوست
الا تا در غلط نافتی که گویی                                              که از ما عاشقی از وی نکویی
تویی آیینه، او آیینه آرا                                                      تویی پوشیده و او آشکارا
که همچون «نیکویی»،«عشق» ستوده                               از او سر بر زده، در تو نمرده
چو نیکو بنگری آیینه هم اوست                                          نه تنها گنج، بل گنجینه هم اوست
من و تو در میان کاری نداریم                                              به جز بیهوده پنداری نداریم
خمش کاین قصه پایانی ندارد                                             بیان او زباندانی ندارد
همان بهتر که ما در عشق پیچیم                                       که بی این گفتگو هیچیم و هیچیم

مقالات 74

یکشنبه, 27 نوامبر, 2016

7 – رسیدن به حقیقت وجود
خوش آمدی به همنشینی با خدای خالقت ای عزیز!
اما چرا چنین کم جمعیت و محدود؟شما هم که سرانجام سی مرغ منطق الطیر شیخ عطار را یافتید.آنجا نیز همه مرغان به قصد زیارت سیمرغ به سمت قله قاف پر گشودند اما در پایان راه ،تنها سی مرغ به قله رسیدند و ندا آمد که سیمرغ خود شما سی مرغید!
اما به هر حال چه کم و چه زیاد،صفای قدمتان!
چون که با معشوق گشتی همنشین
دفع کن دلالگان را بعد از این
من نخواهم دایه،مادر خوشتر است
موسی ام من ،دایه من مادر است

“حقیقت” یا “یقین” اصل و ریشه تمامی حالات است و تمام حالت ها به یقین منتهی می شود و یقین ، آخرین حالت و باطن تمامی حالت هاست و تمام حالات ، ظاهر یقین می باشند.مرتبه نهایی یقین ، عبارت است از بین رفتن هر گونه شک.
آدمی به مدد ذوق خویش به آنچه حق است و قلب او را به خضوع و تسلیم وا می دارد و او را از هر گونه شک و حیرت بر کنار می سازد ،نایل می آید و در پیچ و خم کوچه های تنگ و باریک عقل و استدلال گم و حیران نمی شود.
حصول این ملکه ذوق البته محتاج ریاضت و سلوک است و بدون طی آن مرحله دل را قابلیت مشاهده انوار دست نمی دهد. اما برای کسی که به مشرب اهل ذوق راه یافت ، یقینی که از این طریق به دست می آید به مراتب قطعی تر و جازم تر از یقینی است که از اهل قال حاصل می شود.
آنجا که مولوی می گوید: «پختگی جو در یقین منزل مکن » یعنی به عقل و یقین حاصل از آن اعتماد نکن و عقل را همانند شک ، گذرگاه تلقی می کند نه اقامتگاه ، نکوهش برخی عرفا از جمله مولوی از عقل و معرفت حاصل از آن ، به جهت بی ارزش بودن عقل نیست بلکه از این جهت است که اغلب نتایج حاصل از عقل ، حالت خشک ، جمود و بی روح بودن آن است در حالیکه معرفت و یقین حاصل از شهود و عرفان همیشه همراه با صفای قلب و تهذیب نفس است.

مقالات 17

یکشنبه, 23 آگوست, 2015

از آدم تا انسان 17

 

باز به مولانا پناه می بریم و از داستان “طوطی و بازرگان” او ،سعی بر فهمیدن این معنا می نماییم:

“بازرگانی به قصد سفر هند از اهل و عیال خود خداحافظی می کند و از آنها می پرسد که چه می خواهید که به عنوان ارمغان بیاورم؟سپس همین سوال را از طوطی خود می کند.طوطی می گوید چون به آنجا رسیدی به طوطیان هند بگو:

این روا باشد که من در بند سخت

گه شما بر سبزه گاهی بر درخت

این چنین باشد وفای دوستان

من در این حبس و شما در گلستان

بازرگان هم همین کار را می کند اما به محض اینکه پیام طوطی خود را می دهد،طوطیان هند از شاخه ها به زمین می افتند و می میرند.بازرگان پس از بازگشت ارمغان زن و فرزند خود را می دهد تا آنکه طوطی می گوید:

گفت طوطی ارمغان بنده کو؟

آنچه گفتی وانچه دیدی بازگو

بازرگان ماجرا را می گوید اما طوطی او هم در قفس می افتد و می میرد.بازرگان در قفس را باز می کند و طوطی را به بیرون می اندازد.طوطی مرده می پرد و به بازرگان می گوید که طوطیان هند مرا به فعل خود پند داده اند که تا وقتی اسیر تعلقات هستی و آب و رنگی داری و سخن می گویی،اسیر هستی لذا من خود را به مردن زدم و رستم.

معنی مردن ز طوطی بد نیاز

در نیاز و فقر خود را مرده ساز

تا دم عیسی تو را زنده کند

همچو خویشت خوب و فرخنده کند

از بهاران کی شود سرسبز سنگ

خاک شو تا گل برویی رنگ رنگ”

آدمی در بدو تولد همچون ذره ای است که ذره ای است که از وجودی بیکران جدا شده و زمان کوتاهی در بند تعلقات دنیایی درمی آید و سپس با رهایی از آنها دوباره به همان وجود بیکران ملحق می گردد.اما در این مرحله سلوک دنیایی منظور رهایی از همه تعلقات دنیا و آزاد سازی ذهن و روح برای الحاق ذهنی و روحی با خالق یکتاست.

ماجرای پایان ناپذیر حافظ 9

سه شنبه, 14 جولای, 2015

حافظ نمونه یک ایرانی تمام عیار است.آنچه از مجموعه دیوان می توان حدس زد،آن است که نحوه زندگی او و طرز سلوکش،با شعرهایش متفاوت بوده است. در شعر بی پرواست،حتی ملامتی،و نزدیک به همه گفتنی هایش را در زبان پوشیده به بیان می آورد،ولی در سلوک چنین نبوده است.با همه یا اکثر کسانی که مورد تحقیر،تعریض و نفی او هستند،با ادب و محابا رفتار می کرده است.
حافظ در روابط اجتماعی مردی خلیق،محتاط و نرم بوده است.همه سرکشی های درونیش در شعرهایش به بیرون راه می یافته.حتی اگر در شعر آنقدر بی پرواست،برای آن است که جبران انفعال شرم حضورهایش را بنماید.
اگر بخواهم در تاریخ ایران یک نمونه “رند حافظانه”جلو چشم آورم،ابی سعید ابی الخیر را برمی گزینم،آنگونه که در کتاب “اسرار التوحید”تصویر گردیده است.این مرد که شخصیت عجیبی داشته،بسیار قابل مطالعه است،زیرا یک تیره خلقی قوم ایرانی را – در وجه خوشایندش – در او نیز می توان دید:زیرک،نکته سنج،با انعطاف،مردم دار،بلند نظر،و دارای جوانب متعارض:آزاد اندیش و حرکت کتتده بر فراز معتقدات،و در عین حال،متمسک به دین،هم هماهنگ با فراخور و اشتهای جامعه،و هم پاسخگو به جهش های درونی خود،هم رعایت کننده ارباب قدرت و هم حفظ کننده آزادگی خویش،هم قائل به نعمت مادی و هم شائق به مائده های روحانی.
بوسعید مانند حافظ،اشراقی،با طنز و دوپهلو است.اشراق،بر فراز اندیشه استدلالی حرکت می کند،زیرا بر اثر تجربه های ممتد،اجتماع آنقدر ناهموار و بی هنجار دیده شده است،که پای منطق و محاسبه در آن لنگ است.به این مردم دلشکسته باید خبری فوق باورها و چشمداشت های ملموس داد،استدلال برای روح شک زده و مردد آنها قانع کننده نیست.