نقد و تحلیل جباریت 47

اغلب این گونه اظهار می شود که پایه های نظام استبداد و خودکامگی خود به خود سست شده و از بین خواهد رفت . اما تجارب تاریخی چنین چیزی را نشان نمی دهد. تاکنون هرگز چنین واقعه ای روی نداده که قدرت به خودی خود سست شده از حاکمیت پایین آمده باشد . در این زمینه برخی از تار یخ نگاران نظریه دیگری ارائه می کنند. آنان معتقدند “هر قدرتی که نسبت به خودش شک کند، سست می شود و رو به زوال خواهد رفت.”
این دیدگاه نیز چندان بر واقعیت مبتنی نیست . مورخانی مانند اسپنگلر به موضوع قدرت با دیدگاه رمانتیک می نگرند. آنان به این نکته توجه نمی کنند که آن سستی و ضعف موردنظر آن ها در واقع نشانه توان و صلابت نیروهای مختلف است . ما در بالا به این نکته اشاره کردیم که هرگاه قدرت به سازش و زد و بندهای محافظه کارانه روی آورد، سست شده و از بین می رود. اما این نکته را در تکمیل آن گزاره باید گفت که تنها آن قدرتی که بازنده و در حال افول است دست به محافظه کاری و سازش می زند.ضعف و ناتوانی معلول انعطاف و نرمش نیست . بلکه علت آن است.
یعنی نظام خودکامه و استبداد اگر انعطافی نشان می دهد به علت آن است که در درون احساس ضعف و ناتوانی می کند. نظام خودکامگی هرگز به خودی خود مضمحل نمی شود . بلکه باید آن را فروپاشی کرد . یکی ازشگردهای حاکم خودکامه این است که به واسطه ماهیت جادویی وافسونگر قدرت دستور می دهد که تمامی توان و قدرت حاکمیت موجود را به هویت و شخصیت او ربط دهند . او با این عمل دائم دیگران را به قتل خود تحریک می کند. البته ناگفته نماند کسانی که برای ترور و کشتن اواقدام می کنند، نیز اسیر باورهایی هستند که شخص حاکم مروج آن ها بوده و کم وبیش نیز به آن ها معتقد است . شواهد تاریخی حاکی از آن است که حاکم کشی های مکرر نیز کار مهمی از پیش نبرده و گره ای را نگشوده است. در واقع با چنین کارهایی هیچ چیز عوض نمی شود . یکی می رود ودیگری به جایش می نشیند. شخص حاکم خودکامه تغییر می کند ولی نظام خودکامگی هم چنان پابرجاست . در این شکی نیست که مرگ حاکم خودکامه ضربه شدیدی به بدنه نظام وارد می سازد اما تأثیر اصلی این ضربه به درجه رشد فکری مرد م و توانمندی نیروهای فعالی که جایگاه والا وارزش آزادی را به خوبی می دانند و حاضرند که برای کسب و استقرار آن ازهمه چیز خود بگذرند بستگی تام دارد . اگر چنین نیروهای آگاهی به اندازه کافی در جامعه حضور فعال داشته باشند، حاکم خودکامه در زمان مقتضی خواهد گریخت . او زمانی راه فرار را در پیش خواهد گرفت که نظام استبداد و خودکامگی را بر اثر ضربات مهلک آزادی خواهان در حال فروپاشی وسرنگونی ببیند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *